Zaparcia – rodzaje, przyczyny, profilaktyka i sposoby leczenia

Zaparciem – nazywamy zbyt małą częstość wypróżnień (mniej niż 2x na tydzień) oraz wszelkie dolegliwości zgłaszane przez pacjentów, dotyczące trudności w zapoczątkowaniu codziennej defekacji (nadmierne parcie, uczucie niepełnego wypróżnienia, oddawanie suchego i zbitego stolca).

Stolec, rzadziej oddawany ma zazwyczaj silniejszy i bardziej przykry zapach ze względu na większe zaawansowanie procesów fermentacyjno-gnilnych resztek pokarmowych, które zalegają w przewodzie pokarmowym.

Na skutek dłuższego zalegania pokarmu w jelicie grubym, treść taka ulega nadmiernemu zagęszczeniu (przez wchłanianie wody), a stolec przez to staje się bardziej zbity i twardszy. W takiej sytuacji do wypróżnienia dochodzi zwykle po farmakologicznej prowokacji lub po środkach czyszczących.

Rodzaje zaparć:

  • zaparcia przypadkowe: mówimy o nich wtedy, gdy pojawiają się z powodu różnych sytuacji (np.: nagła zmiana diety, dalsza podroż).

  • zaparcia krótkotrwałe: występują zazwyczaj okresowo i mają charakter nawracający. Tego rodzaju zaparcia mieszają się z etapami prawidłowego wypróżniania się. Jeżeli jednak nie uda się zlikwidować tego typu zaparć, powinno się wykonać badanie przewodu pokarmowego by ustalić obiektywną przyczynę.

  • Zaparcia przewlekłe: zwykle są określane jako nawykowe bądź atoniczne (ich przyczyną jest zwolnienie perystaltyki jelit, w wyniku czego dochodzi do nadmiernego wchłaniania wody w jelicie grubym i zagęszczania mas kałowych).

  • zaparcia idiopatyczne: są najczęściej spotykane, spowodowane  wszelakimi zaburzeniami funkcjonowania przewodu pokarmowego. Ten rodzaj zaparć występuje u około 90 proc. osób. Jest najczęściej związany  z nieodpowiednią dietą, brakiem ruchu i niedostatecznym nawodnieniem organizmu.

 

Przyczyny zaparć:

  • choroby neurologiczne i naczyniowe mózgu (choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, guzy rdzenia kręgowego, neuropatia cukrzycowa),

  • zaburzenia w unerwieniu jelita grubego, wydłużenie jelita,

  • nieprawidłowa budowa jelita grubego (jelito grube rozszerzone wskutek braku w nim zwojów nerwowych),

  • sytuacje życiowe (np. daleka podróż, długotrwałe leżenie w łóżku, stres)

  • choroby powodujące zwężenie światła jelita (guzy, które rozrastają się wewnątrz jelita lub guzy, które uciskają jelito z zewnątrz)

  • przepukliny,

  • cukrzyca,

  • zaburzenia czynności (np. zwieraczy lub zaparcie nawykowe),

  • choroby tarczycy (niedoczynność),

  • schorzenia ginekologiczne (endometrioza),

  • choroby nowotworowe jajnika i macicy,

  • hemoroidy,

  • uboczne skutki leków (niektóre leki: p/depresyjne, p/bólowe, p/drgawkowe- zawierające wapń czy glin, antykoncepcyjne),

  • obecność pasożytów bytujących w jelitach.

 

Objawy zaparć:

Do najczęstszych objawów zaparć należą:

  • wzdęcia,

  • wydalanie twardych, zbitych mas kałowych z towarzyszącym bólem,

  • nudności,

  • brak apetytu,

  • uczucie przepełnienia (poprzez nadmierne nagromadzenie gazów w jelicie zablokowanych stolcem),

  • zawroty głowy,

  • uczucie rozpierania w nadbrzuszu,

  • odbijanie,

  • bóle brzucha w nocy,

  • pojawienie się gorączki,

  • niewielki stolec ze śluzem (podrażnienie błony śluzowej jelita),

  • spadek masy ciała,

  • anemia

  • krew w kale.

 

Profilaktyka i leczenie zaparć:

 

W leczeniu zaparć istotne znaczenie ma modyfikacja diety i nawyków żywieniowych oraz zmiana stylu życia.

  • Zwiększenie ilości błonnika pokarmowego w diecie, określane również jako dieta bogatoresztkowa i kojarzone jako naturalny środek na zaparcia. Zalecana dawka to: 25-30 g/d. Taka ilość jest zawarta np.: w 0,5 kg owoców i warzyw. Bogate w błonnik są otręby pszenne (3-4 łyżki-20g), musli, jabłka, banany, pomarańcze, gruszki. Wskazane jest także spożywanie: różnorodnych kasz, pieczywa pełnoziarnistego, płatków owsianych, siemienia lnianego, ryb o niskiej zawartości tłuszczu (dorsz, szczupak, sandacz), oliwy z oliwek, olej sojowy, warzywa bez ograniczeń ( najlepiej duszone, pieczone lub gotowane na parze),owoce-zwłaszcza pestkowe( maliny, truskawki, kiwi, jeżyny), jeśli nie ma p/wskazań do ich stosowania np. cukrzyca. Owoce suszone: figi, rodzynki, śliwki.

  • Ograniczenie spożycia produktów tłustych i słodyczy. Mięso-najlepiej drób.

  • Włączenie do diety fermentowanych produktów mlecznych: jogurt, kefir, maślanka.

  • Przyjmowanie odpowiedniej ilości wody i innych płynów. Optymalna ilość wypitej wody to: 1,5-2,5 l dziennie. Inne płyny: słaba herbata, kawa zbożowa bez cukru, herbatki ziołowe, kompot z suszonych śliw, bulion.

  • Regularność posiłków. Zalecane jest spożywanie 4-5 posiłków dziennie, w odstępach co 3-4 h.

  • Aktywność fizyczna. Jeżeli jest taka możliwość, powinna być regularnie prowadzona.

  • Zadbanie o prawidłowy rytm wypróżnień. Niedopuszczanie do kilkudniowych zaparć.

 

Inne działania profilaktyczne i lecznicze w zaparciach:

  • szklanka ciepłej wody rano, na czczo

  • szklanka wody z miodem i cytryną rano(do letniej, przegotowanej wody wieczorem dodać łyżeczkę miodu i odstawić na noc, rano docisnąć sok z ½ cytryny i pić na czczo)

  • kompot ze śliwek, rano

  • 1/2 szklanki soku z kiszonej kapusty rano

  • 100 g jogurtu naturalnego +2-3 łyżki oliwy z oliwek, na drugie śniadanie(kilka razy w tygodniu, w zależności od nasilenia zaparć)

  • wywar z lnu, pić 3x dziennie po 1 szklance na ½ h przed posiłkiem (1/2 -1 łyżki lnu zalać 250 ml letniej wody, zagotować- gotować ok. 15 min, ostudzić i przecedzić. Pić świeżo sporządzony odwar)

  • herbaty ziołowe z liśćmi senesu, np.: Normosan (zioła do zaparzenia, pić wieczorem 17-18, 2-3x w tygodniu, działanie po 6-8 h, stosować maksymalnie do 2 tygodni

  • preparaty z laktulozą (2-3 x dziennie, po 10-15 ml do głównych posiłków, działanie po 24-48 h, ilość ml zależna od nasilenia zaparć)

  • preparaty z gliceryną (2 czopki glicerynowe jeżeli brak stolca 2-3 dni a w/w sposoby nie przynoszą efektu

  • preparaty z bisacodylem ( 1 czopek bisacodyl lub dulcobis+2 czopki glicerynowe gdy brak stolca 3 dni a w/w sposoby nie dały efektu

  • czopki musujące Eva/Qu-dla dorosłych, rozpuszczają się w ciągu 3-4 min po wprowadzeniu, uwalniają duże ilości pęcherzyków gazu, które wywierają nacisk na ścianki odbytu, pomagają w wypróżnieniu w sposób fizjologiczny, nie zawierają środków przeczyszczających, nie uzależniają,pomocne do oczyszczenia odbytu przed np.; zabiegami chirurgicznymi

  • preparaty z makrogolami (np.: Moxalole proszek, działanie po 24-48 h

  • tabletki roślinne Alax (2 tbl/ dobę, wieczorem, 2-3 x w tygodniu, stosować maksymalnie przez 2 tyg

  • tabletki ziołowe sollievo (1-3 tbl/dziennie wieczorem, co 3 dni, stosować maksymalnie do 4 tyg. Popijać dużą ilością wody).

  • wlewki doodbytnicze: enema, mikroenema Melilax Adult, wlewki głębokie na cewniku Foleya.

 

PASTA Z SENESU - tradycyjna metoda leczenia zaparć.

 

Należy wziąć 4 uncje paczkowanej herbaty w torebkach, czyli 113 gramów, zalać je 3* szklankami wrzącej wody i zaparzać torebki herbaty przez 5 minut. Następnie herbatę z senesu wlać do dużego garnka, dodać funt suszonych śliwek, czyli 45 dkg oraz tyle samo fig-45 dkg i rodzynek 45 dkg. Warto je pokroić na mniejsze kawałki. Herbatę z owocami gotować 5 minut, ostudzić i dodać szklankę soku z cytryny- z około 8 cytryn. Następnie zmiksować wszystko na pastę. Przechowywać w szklanym pojemniku w zamrażarce. Pasta nie zamarznie, ale zachowa świeżość przez długi czas. Dziennie należy przyjmować 1-2 łyżki stołowe pasty. Można ją np. rozsmarować na toście lub w inny wygodny sposób.

1 uncja-to 28 gramów

1 funt-to 453 gramy

* przy użyciu herbaty z senesu w saszetkach dać 4-5 szklanek wody.

 

Profilaktyka i leczenie zaparć powinno być dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta. Zależne od przyczyny i rodzaju zaparć, wieku pacjenta, chorób współistniejących a także p/wskazań zdrowotnych.